محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1014
مرآة البلدان ( فارسى )
دلى چاى . قريب رودخانهء دلى چاى رو به فراز نهاديم و از آن رود گذشته قدم به بيشه گذاشتيم . تل و جبل و پست و بلند طى كرده به رباط امينآباد آمديم . از آنجا هم تجاوز و روبه درهء موسوم به سربند نموديم . از آن نيز تعدى جسته به لب رودخانهء موسوم به غازانچاى فرود آمديم و پس از آسايش به قصبه فيروزكوه رانديم . طرف دست راست كوهى تا فيروزكوه كشيده قلل آن بلند و پر از آثار سنگر و بروج و باره از هم فرو ريخته . قريب به قصبهء فيروزكوه پشتهاى بلند بود كه اوقاتى كه حضرت خاقان « 35 » انار الله برهانه به شكار آن كوهسار مىپرداخت از شاخ گوزنان آن پشتهء بلند را گويى جنگلى پر از شاخههاى درختان كرده بود وقتى شاخها را شمردند از پنج هزار افزون بود . هم درآن حوالى چمنى است كه به قدر صد چشمهء بزرگ و كوچك آب درآن جريان دارد و با آب رود واشى مىپيوندد و داخل تنگ فيروزكوه شده از طرف يمين رفته با آب موسوم به گورسفيد يكى شده به هبل رود و از آنجا به ورامين مىرود . در ذكر چمن موسوم به واشى در دو فرسنگى طرف شمالى فيروزكوه چمنى و تنگى و درهاى است با كمال صفا و لطافت با آبى نهايت خوب و گوارا چنان كه از همهء آبها به وزن سبكتر است . و از آن دره راهى است كه دو طرف كوه است و از ميان آن دره و آب معبر و بعد از عبور از آن تنگ چمنى است دلگشا كه محل سراپردهء خاقان مغفور بوده و درآن كوه تمثال مبارك خود را امر فرموده در سنگ نقارى كردهاند و چون بالاى آن كوه روند تمام جنگل مازندران و درياى خزر درنظر است . ذكر قصبهء فيروزكوه فيروزكوه از قصبات قديمه و اكنون نيز معمور است . و آن برزخ عراق و طبرستان مىباشد . و قراى آن بعضى قريب به سمنان . كوهى بلند
--> ( 35 ) - فتحعلى شاه .